01/01/2013
Η Συνθήκη για τη σταθερότητα, τον συντονισμό και τη διακυβέρνηση στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση (γνωστή και ως το «δημοσιονομικό σύμφωνο») τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2013, μετά την επικύρωσή της από τη Φινλανδία. Η συνθήκη αποσκοπεί στην ενίσχυση της δημοσιονομικής πειθαρχίας στη ζώνη του ευρώ μέσω του «κανόνα περί ισοσκελισμένου προϋπολογισμού» και του μηχανισμού αυτόματης διόρθωσης.
Προκειμένου να τεθεί σε ισχύ, προϋπόθεση ήταν η συνθήκη να επικυρωθεί από 12 κράτη μέλη που συμμετέχουν στη ζώνη του ευρώ. Η προϋπόθεση αυτή πληρώθηκε όταν η Φινλανδία, το δωδέκατο κράτος μέλος που συμμετέχει στη ζώνη του ευρώ και επικύρωσε τη συνθήκη, κατέθεσε το κυρωτικό έγγραφο στις 21 Δεκεμβρίου 2012.
Η συνθήκη είναι νομικά δεσμευτική ως διεθνής συμφωνία και ανοικτή για τις χώρες της ΕΕ που δεν την υπέγραψαν εξαρχής.
Η συνθήκη εκπονήθηκε όταν αποφάσισαν οι ηγέτες της ζώνης του ευρώ τον Δεκέμβριο του 2011 ότι απαιτούνται ισχυρότερα μέτρα προκειμένου να ενισχυθεί η σταθερότητα στη ζώνη του ευρώ. Στις 2 Μαρτίου 2012 υπέγραψαν τη συνθήκη 25 κράτη της ΕΕ.
Στόχος είναι να ενσωματωθεί το συντομότερο δυνατόν στις υφιστάμενες συνθήκες της ΕΕ. Οι απαραίτητες προς αυτό ενέργειες θα πρέπει να αναληφθούν εντός των επομένων πέντε ετών.
Περιορισμός των ελλειμμάτων - ο κανόνας του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού
Κατά τη νέα συνθήκη, οι εθνικοί προϋπολογισμοί των κρατών μελών που την έχουν επικυρώσει πρέπει να είναι ισοσκελισμένοι ή να παρουσιάζουν πλεόνασμα. Ο στόχος αυτός θα θεωρείται ότι έχει επιτευχθεί όταν το ετήσιο διαρθρωτικό δημόσιο έλλειμμά τους δεν υπερβαίνει το 0,5% του ονομαστικού τους ΑΕγχΠ.
Επιπροσθέτως, το έλλειμμα πρέπει να ευθυγραμμίζεται και με το καθορισμένο για τη συγκεκριμένη χώρα όριο για την επίτευξη μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Το όριο αυτό καθορίζεται από το προληπτικό σκέλος του Συμφώνου σταθερότητας και ανάπτυξης. Η πορεία προσαρμογής προς τον στόχο αυτόν αξιολογείται ετησίως στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού εξαμήνου.
Προσωρινές αποκλίσεις από τον «κανόνα του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού» επιτρέπονται μόνον σε εξαιρετικές οικονομικές περιστάσεις, για παράδειγμα όταν παρουσιάζονται σοβαρές κάμψεις της οικονομίας. Εάν το δημόσιο χρέος είναι σημαντικά χαμηλότερο από το ποσοστό αναφοράς των 60% του ΑΕγχΠ, το όριο ελλείμματος μπορεί να καθορίζεται σε 1% του ΑΕγχΠ.
Μηχανισμός αυτόματης διόρθωσης
Σε περίπτωση που ένα κράτος αποκλίνει από τον κανόνα ισοσκελισμένου προϋπολογισμού, κινείται μηχανισμός αυτόματης διόρθωσης. Το κράτος μέλος οφείλει να εξαλείψει τις αποκλίσεις εντός συγκεκριμένης περιόδου.
Ο μηχανισμός αυτός εφαρμόζεται με πλήρη σεβασμό των δικαιωμάτων των εθνικών Κοινοβουλίων.
Μεταφορά των κανόνων στην εθνική νομοθεσία
Τα κράτη μέλη οφείλουν να ενσωματώσουν την απαίτηση για δημοσιονομική πειθαρχία και τον μηχανισμό αυτόματης διόρθωσης στην εθνική τους νομοθεσία, κατά προτίμηση σε συνταγματικό επίπεδο.
Αυτό πρέπει να γίνει εντός ενός έτους (για παράδειγμα μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2014) το αργότερο από τη θέση της συνθήκης σε ισχύ.
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος δεν μεταφέρει εμπρόθεσμα στην εθνική του νομοθεσία τον «κανόνα περί ισοσκελισμένου προϋπολογισμού» και το μηχανισμό διόρθωσης, το Δικαστήριο της ΕΕ έχει τη δικαιοδοσία να λάβει απόφαση επί του θέματος.
Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι δεσμευτική και, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς αυτή, μπορεί να συνοδεύεται από ποινή που να ανέρχεται μέχρι το 0,1% του ΑΕγχΠ.
Το ποσό αυτό καταβάλλεται στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας εάν το νόμισμα της χώρας είναι το ευρώ. Σε διαφορετική περίπτωση, καταβάλλεται στον γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ.
Τροποποίηση της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος
Η λήψη αποφάσεων στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος γίνεται αυτόματη. Συγκεκριμένα, τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στη ζώνη του ευρώ συμφωνούν να υποστηρίζουν τις συστάσεις της Επιτροπής και τις προτάσεις για πράξεις του Συμβουλίου, εκτός εάν ειδική πλειοψηφία τους είναι αντίθετη.
Επιπροσθέτως, τα κράτη μέλη που αποτελούν αντικείμενο διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος καταρτίζουν «πρόγραμμα δημοσιονομικής και οικονομικής εταιρικής σχέσης».
Το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει λεπτομερή περιγραφή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που οφείλει να εφαρμόσει το κράτος μέλος προκειμένου να διασφαλίσει αποτελεσματική και διαρκή διόρθωση του ελλείμματός του.
Τα προγράμματα αυτά υποβάλλονται προς έγκριση στο Συμβούλιο και την Επιτροπή. Η εφαρμογή τους παρακολουθείται σύμφωνα με τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.
Περαιτέρω συντονισμός
Τα κράτη μέλη που είναι μέρη της συνθήκης υποβάλλουν τα σχέδιά τους σχετικά με την έκδοση τίτλων δημοσίου χρέους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο. Επιπροσθέτως, συζητούν και, εφόσον είναι απαραίτητο, συντονίζονται εκ των προτέρων μεταξύ τους και με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ όσον αφορά τις βασικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις που προτίθενται να πραγματοποιήσουν.
Διακυβέρνηση στη ζώνη του ευρώ
Οι αρχηγοί κράτους ή κυβέρνησης των κρατών μελών που συμμετέχουν στη ζώνη του ευρώ συνέρχονται τουλάχιστον δις ετησίως σε «συνόδους κορυφής για το ευρώ», μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Εκλέγουν τον πρόεδρο της συνόδου κορυφής για το ευρώ με απλή πλειοψηφία. Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας συμμετέχει στις συνόδους κορυφής για το ευρώ. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μπορεί να κληθεί να παρέμβει.
Εφόσον είναι απαραίτητο και τουλάχιστον άπαξ του έτους, οι ηγέτες των κρατών μελών που δεν συμμετέχουν στη ζώνη του ευρώ και έχουν επικυρώσει τη συνθήκη συμμετέχουν επίσης στις εν λόγω συνόδους κορυφής.
Συνεργασία μεταξύ των κοινοβουλίων
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά κοινοβούλια των συμμετεχόντων κρατών μελών συνεργάζονται όσον αφορά τα θέματα σχετικά με τις δημοσιονομικές πολιτικές και τα λοιπά θέματα που καλύπτονται από τη συνθήκη.
Προς τον σκοπό αυτόν, συγκροτούν φορέα αποτελούμενο από εκπροσώπους των αρμοδίων επιτροπών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά κοινοβούλια. Ο φορέας αυτός αποφασίζει αυτόνομα σχετικά με την οργάνωσή του.
Περισσότερες πληροφορίες: