Στις 22 Μαΐου η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Catherine Ashton εγκαινίασε επίσημα το γραφείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πρωτεύουσα της εξέγερσης Βεγγάζη. Το γραφείο θα διευκολύνει τη διοχέτευση πόρων και θα βελτιώσει τις επαφές με όσους μάχονται για τη δημοκρατία. Κατά την επίσκεψή της η Ύπατη Εκπρόσωπος συνάντησε ηγέτες της αντιπολίτευσης, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και τους διεθνείς εταίρους της ΕΕ. Στη σύνοδο του Συμβουλίου «Εξωτερικές υποθέσεις» της 23ης Μαΐου, η Ύπατη Εκπρόσωπος ενημέρωσε τους υπουργούς σχετικά με την επίσκεψή της και το Συμβούλιο υιοθέτησε αυστηρότερα περιοριστικά μέτρα κατά του λιβυκού καθεστώτος, επεκτείνοντας τον κατάλογο των προσώπων και οντοτήτων που υπόκεινται σε ταξιδιωτικό περιορισμό και των οποίων δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία.
Οι υπουργοί Εξωτερικών, που συνεδρίασαν στις 12 Απριλίου, απηύθυναν έκκληση για άμεση κατάπαυση του πυρός και σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου στη Λιβύη. Όσοι εργάζονται για το καθεστώς πρέπει να διαλέξουν: είτε να συνεχίσουν να ευθυγραμμίζονται με τις βάναυσες ενέργειες καταστολής του συνταγματάρχη Καντάφι είτε να εργαστούν για την ομαλή μετάβαση στη δημοκρατία.
Η ανθρωπιστική κατάσταση στη Λιβύη και στα σύνορά της εμπνέει μεγάλη ανησυχία. Εάν συνεχιστούν οι συγκρούσεις, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος περαιτέρω επιδείνωσης των συνθηκών λόγω των εκτοπισμών και των μεταναστευτικών ροών. Οι προετοιμασίες για τη EUFOR Libya, μια στρατιωτική επιχείρηση που αποσκοπεί στην υποστήριξη της ανθρωπιστικής βοήθειας στην περιοχή, βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο και η επιχείρηση θα ξεκινήσει αν το ζητήσουν τα Ηνωμένα Έθνη.
Αντιμέτωπη με τον αυξανόμενο αριθμό προσφύγων που καταφθάνουν στα νότια παράλιά της, η ΕΕ είναι έτοιμη να συμπαρασταθεί εμπράκτως στα κράτη μέλη που θίγονται αμεσότερα.
Το Συμβούλιο ενέκρινε περαιτέρω κυρώσεις κατά του καθεστώτος Καντάφι και θα εξακολουθήσει να το αποστερεί πλήρως από κάθε χρηματοδότηση προερχόμενη από εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι υπουργοί συναντήθηκαν με τον κ. Mahmud Jibril, από το Μεταβατικό Εθνικό Συμβούλιο της αντιπολίτευσης, για μια άτυπη ανταλλαγή απόψεων.
Επιχείρηση EUFOR Libya
Η ΕΕ είναι έτοιμη να διεξαγάγει στρατιωτική επιχείρηση με σκοπό την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας για την αντιμετώπιση της κρίσης στη Λιβύη. Με επίσημη απόφαση που εξέδωσε την 1η Απριλίου 2011, το Συμβούλιο δημιούργησε το νομικό πλαίσιο για την επιχείρηση EUFOR Libya, η οποία μπορεί να ξεκινήσει εάν υποβάλει σχετικό αίτημα το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Συντονισμό των Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA), προκειμένου να «συμβάλει στην ασφαλή μετακίνηση και απομάκρυνση εκτοπισμένων προσώπων και να διευκολύνει τη δράση των ανθρωπιστικών οργανώσεων στην περιοχή».
Η EUFOR Libya, μια επιχείρηση της ΕΕ στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας (ΚΠΑΑ), θα στηρίξει την εφαρμογή των αποφάσεων αριθ. 1970 και 1973 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Διοικητής της είναι ο Ιταλός υποναύαρχος κ. Claudio Gaudiosi και το επιχειρησιακό στρατηγείο της βρίσκεται στη Ρώμη. Ο προϋπολογισμός της επιχείρησης ανέρχεται σε 7,9 εκατομμύρια ευρώ και η αρχική της διάρκεια θα είναι τετράμηνη.
Διάσκεψη του Λονδίνου για τη Λιβύη – Διεθνής ομάδα επαφής
Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να συνεργαστεί με τη διεθνή κοινότητα για τον εκδημοκρατισμό της Λιβύης. Είναι μέλος της διεθνούς ομάδας επαφής που συγκροτήθηκε κατά τη διάσκεψη του Λονδίνου για τη Λιβύη στις 29 Μαρτίου και στην οποία συμμετέχουν επίσης σημαντικοί εταίροι, όπως ο ΟΗΕ, η Αφρικανική Ένωση, ο Αραβικός Σύνδεσμος και κράτη μέλη της ΕΕ.
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 24ης και 25ης Μαρτίου
Η εαρινή ευρωπαϊκή σύνοδος επανέλαβε τη θέση της ΕΕ που όρισε το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 11ης Μαρτίου σχετικά με τη Λιβύη και τις νότιες γείτονες χώρες: ο συνταγματάρχης Καντάφι πρέπει να εγκαταλείψει την εξουσία αμέσως και η Λιβύη πρέπει να αρχίσει διαδικασία πολιτικής μετάβασης, την οποία θα κατευθύνουν οι ίδιοι οι πολίτες της χώρας. Η ΕΕ είναι έτοιμη να παράσχει οικονομική βοήθεια σε μια νέα Λιβύη και να συμβάλει στην οικοδόμηση των νέων θεσμών της, σε συνεργασία με τον Αραβικό Σύνδεσμο, την Αφρικανική Ένωση και τον ΟΗΕ.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 24ης και 25ης Μαρτίου δήλωσε ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να επιβάλει περαιτέρω κυρώσεις στη Λιβύη, σε συνέχεια αυτών που έχουν ήδη αποφασιστεί για την εφαρμογή των μέτρων που προβλέπουν οι αποφάσεις αριθ. 1970 και 1973 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, οι πρόσθετες ενωσιακές κυρώσεις θα διασφαλίσουν τη διακοπή της ροής εσόδων από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο προς το καθεστώς Καντάφι. Ανάλογες προτάσεις θα υποβληθούν επίσης στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ από κράτη μέλη.
Στις 23 Μαρτίου, ο Ούγγρος υπουργός Εξωτερικών κ. János Martonyi και η επίτροπος κ. Cecilia Malmström είχαν συζητήσεις στο Κάιρο με την αιγυπτιακή κυβέρνηση και εκπροσώπους του Λιβυκού Εθνικού Συμβουλίου.
Στις 22 Μαρτίου ο κ. Martonyi επισκέφθηκε τα σύνορα Αιγύπτου-Λιβύης στη Σαλούμ, όπου ενημερώθηκε άμεσα για την κατάσταση από τοπικές αρχές και ΜΚΟ.
Στις 21 Μαρτίου, το Συμβούλιο «Εξωτερικές υποθέσεις» ενέκρινε συμπεράσματα για τη Λιβύη και εξέδωσε απόφαση για την επιβολή πρόσθετων κυρώσεων, οι οποίες εφαρμόζουν και υπερβαίνουν την απόφαση αριθ. 1975 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Επέκτεινε σε άλλα 11 πρόσωπα και εννέα ακόμη οντότητες την ταξιδιωτική απαγόρευση και τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που είχαν ήδη επιβληθεί. Τα πρόσωπα αυτά πιστεύεται ότι εμπλέκονται ή ότι έχουν συνενοχή σε σοβαρές καταστρατηγήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο, όπως αεροπορικοί βομβαρδισμοί ή άλλες επιθέσεις κατά του άμαχου πληθυσμού και μη στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων επεκτάθηκε στις νέες οντότητες που κατονομάζονται από τον ΟΗΕ στην απόφαση αριθ. 1073 του Συμβουλίου Ασφαλείας, καθώς και σε άλλες πέντε οντότητες που κατονόμασε αυτόνομα η ΕΕ.
Η νέα απόφαση απαγορεύει επίσης όλες τις πτήσεις στον εναέριο χώρο της Λιβύης και ενισχύει την επιβολή του εμπάργκο όπλων. Απαγορεύει επίσης τις πτήσεις λιβυκών αεροσκαφών στον εναέριο χώρο των κρατών μελών της ΕΕ και τις πτήσεις κάθε αεροσκάφους για το οποίο η ΕΕ έχει λόγο να πιστεύει ότι μεταφέρει απαγορευμένα είδη ή και ένοπλο μισθοφορικό προσωπικό.
Κατά τη σύνοδο κορυφής του Παρισιού για τη στήριξη του λιβυκού λαού, η οποία πραγματοποιήθηκε στη γαλλική πρωτεύουσα στις 19 Μαρτίου, ο κ. Herman Van Rompuy, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να εφαρμόσει την απόφαση αριθ. 1973 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ στο πλαίσιο της εντολής και των αρμοδιοτήτων της.
Στις 17 Μαρτίου, ο Πρόεδρος κ. Van Rompuy και η Ύπατη Εκπρόσωπος κ. Catherine Ashton εξέδωσαν κοινή δήλωση με την οποία εξέφραζαν την ικανοποίησή τους για την απόφαση αριθ. 1973 που ενέκρινε το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος επισκέφθηκε την Αίγυπτο στις 14 Μαρτίου για να ενημερώσει τον Γενικό Γραμματέα του Αραβικού Συνδέσμου, κ. Amr Moussa, σχετικά με το Συμβούλιο «Εξωτερικές υποθέσεις» της 10ης Μαρτίου και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 11ης Μαρτίου.
Κατά τη συνάντησή τους στις Βρυξέλλες στις 11 Μαρτίου, οι ηγέτες της ΕΕ δήλωσαν ότι ο Μουαμάρ Καντάφι πρέπει να παραιτηθεί. Ανέφεραν ότι το καθεστώς του έχει απολέσει κάθε νομιμότητα και ότι η ΕΕ θεωρεί ως πολιτικό της συνομιλητή το προσωρινό Μεταβατικό Εθνικό Συμβούλιο στη Βεγγάζη.
Κατά την ίδια σύνοδο, η Ύπατη Εκπρόσωπος και η Επιτροπή παρουσίασαν πρόταση εταιρικής σχέσης με τις χώρες της νότιας Μεσογείου για τη δημοκρατία και την κοινή ευημερία. Η εταιρική αυτή σχέση θα πρέπει να βασίζεται σε βαθύτερη οικονομική ενοποίηση, ευρύτερη πρόσβαση στην αγορά και πολιτική συνεργασία.
Η ΕΕ επέβαλε νέες κυρώσεις κατά της Λιβύης, μεταξύ άλλων κατά βασικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της χώρας, στις 10 Μαρτίου. Ήδη από τις 28 Φεβρουαρίου είχε επιβληθεί εμπάργκο όπλων σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και απαγόρευση των εμπορικών συναλλαγών με τη Λιβύη όσον αφορά κάθε είδους εξοπλισμό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για επιχειρήσεις εσωτερικής καταστολής. Στις 28 Φεβρουαρίου η ΕΕ επέβαλε επίσης απαγόρευση χορήγησης θεώρησης και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων στον Μουαμάρ Καντάφι και άλλα πρόσωπα που ευθύνονται για τις πράξεις βίαιης καταστολής κατά των αμάχων. Οι κυρώσεις που ενέκρινε η ΕΕ όχι μόνο υλοποιούν αλλά και υπερβαίνουν τα μέτρα που εισηγήθηκε ο ΟΗΕ. Η απόφαση του Συμβουλίου για τις κυρώσεις αυτές ελήφθη με πρωτοφανή ταχύτητα.
Εν τω μεταξύ, ανεστάλησαν στις 22 Φεβρουαρίου οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ της ΕΕ και της Λιβύης, καθώς και η ισχύς των συμβάσεων συνεργασίας με τη χώρα.
Επιχείρηση ελέγχου των συνόρων
Η Ιταλία και ο Οργανισμός για τον Έλεγχο των Συνόρων της ΕΕ (Frontex) πραγματοποιούν στην περιοχή της κεντρικής Μεσογείου κοινή επιχείρηση με την ονομασία Hermes 2011. Σκοπός της επιχείρησης, που ξεκίνησε στις 20 Φεβρουαρίου κατόπιν επίσημου αιτήματος της ιταλικής κυβέρνησης, είναι να βοηθήσει την Ιταλία να αντιμετωπίσει τις υφιστάμενες και ενδεχόμενες μεταναστευτικές ροές από τη βόρεια Αφρική. Για την ανάπτυξη της κοινής επιχείρησης Hermes έχουν διαθέσει πόρους – είτε προσωπικό είτε τεχνικό εξοπλισμό – συνολικά 14 κράτη μέλη (συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας)· αυτή τη στιγμή είναι ενεργά οκτώ από τα κράτη μέλη αυτά.
Από τότε που ξεκίνησαν οι εξεγέρσεις στη βόρεια Αφρική, έχουν καταφθάσει στο νησί Λαμπεντούζα, νότια της Σικελίας, περισσότεροι από 20.000 πρόσφυγες. Οι περισσότεροι εξ αυτών είναι Τυνήσιοι μετανάστες, όμως το τελευταίο διάστημα αναζητούν καταφύγιο στη Λαμπεντούζα και Λίβυοι. Η πλειονότητα των μεταναστών μεταφέρονται σε κέντρα υποδοχής στην Ιταλία.
Χάρτης της κατάστασης (@ Frontex)
Ανθρωπιστική βοήθεια
Στα σύνορα Τυνησίας-Λιβύης και Αιγύπτου-Λιβύης βρίσκονται ομάδες της ECHO (ανθρωπιστική βοήθεια και πολιτική προστασία της ΕΕ), προκειμένου να αξιολογήσουν τις ανθρωπιστικές ανάγκες και τη γενικότερη κατάσταση. Για τη στήριξη όσων έχουν πληγεί περισσότερο στη Λιβύη και τις γειτονικές χώρες (Τυνησία, Αίγυπτος) έχει διατεθεί ανθρωπιστική βοήθεια ύψους 70 εκατομμυρίων ευρώ. Η Επιτροπή είναι πρόθυμη να αυξήσει το ποσό αυτό εάν το απαιτήσουν οι εκεί ανάγκες. Στις 23 Μαΐου, η συμβολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών ανερχόταν συνολικά σε 125 εκατομμύρια ευρώ.
Στα σύνορα Τυνησίας-Λιβύης έχει αποσταλεί εξαμελής ομάδα συντονισμού και αξιολόγησης της πολιτικής προστασίας, η οποία βρίσκεται σε επαφή με το γραφείο της ECHO και με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΙΟΜ).
Η αντιπροσωπία της ΕΕ στην Τύνιδα συντονίζει ενεργά τις δράσεις με διεθνείς οργανισμούς που βρίσκονται στην Τύνιδα (Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα, Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης, Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες κ.ά.).
Για περισσότερες πληροφορίες:
Δήλωση της Ύπατης Εκπροσώπου μετά τη διάσκεψη του Λονδίνου για τη Λιβύη (en) (fr)
Ενημερωτικό δελτίο της Επιτροπής με θέμα την ανθρωπιστική βοήθεια (pdf) (en)
Κοινή δήλωση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Herman Van Rompuy και της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ Catherine Ashton με θέμα την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ σχετικά με τη Λιβύη (en) (fr)
Απόφαση σχετικά με τη «ζώνη απαγόρευσης πτήσεων» του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ σχετικά με τη Λιβύη (pdf) (en)